कचपाश मोकळे, मोकळे रेशीम...

सखे, तू रागावणार नसलीस तर एक गोष्ट सांगू? ऐकशील?

‘सांग ना! मी रागावेन म्हणून तू सांगायचा राहिला आहेस का कधी? तुला आवडलेली, न आवडलेली गोष्ट तुझ्या आप्तां
ना तू साखरेच्या पाकात घोळवून सांगतोस. जे सांगतोस ते कडू असलं तरी ऐकायला गोड वाटतं.’

सखे, तसं फार महत्त्वाचं नाही. पण, माझ्यासाठी निश्‍चितच आहे. तुझे कापलेले केस तू पुन्हा वाढव. का कोण जाणे, मला लांब केसांचं फार अप्रूप आहे. नागिणीसारखी पाठीवर सळसळत नितंबांवर हेलकावे खाणारी वेणी चित्त वेधून घेते. लांब केसांचं हे ऐश्‍वर्य जिला लाभलं तिच्यासारखी भाग्यवान स्त्री दुसरी नाही. दुपेडी, तिपेडी हे वेणीचे प्रकार आता दर्शनदुर्लभ झाले आहेत. या निसर्गदत्त ऐश्‍वर्याला ‘विंचरायला वेळ नाही’, ‘आउट ऑफ फॅशन’ या सबबीखाली कात्री लावली जाते. केसाने गळा कापता येईल एवढेतरी लांब केस स्त्रियांनी ठेवले पाहिजेत. पदर गेले, ओढण्या गेल्या त्यामुळे यौवनाच्या धनाचे रक्षण करण्याकरिता ही काळी नागीण पाठीवर असणे आवश्यकच आहे.  

सखे, हे लांब केस जेवढे हाल करतात ना, तेवढे हाल कुणीच करीत नाही. तुला खोटं वाटतं? मग सदानंद डबीर यांचे ‘कचपाश मोकळे मोकळे रेशीम’ हे गीत ऐक. संगीत यशवंत देव यांचं आहे आणि स्वर श्रीधर फडके यांचा. मोकळ्या केसांच्या या पाशातून माझी काही आजतागायत सुटका झाली नाही. व्हावी, असंही वाटत नाही. काही काही बंधनच अशी असतात की मोकळी असली तरी त्यापासून मुक्त व्हावं असं वाटतच नाही. तिच्या मोकळ्या केसांचं बंधनही असंच आहे, अडकवून ठेवणारं.

सखे, तशी ती पहिल्यांदाच दिसली, तेव्हा पाठमोरी दिसली. देहाच्या कमनीयतेपेक्षाही नजर स्थिरावली ती तिच्या लांबसडक, मोकळ्या रेशमी केसांवर. कमरेवर पाण्याने भरलेली घागर घेऊन यौवनाच्या उंबरठ्यावर पहिलं पाऊल ठेवलं होतं. तिच्या पाठीवर विसावलेल्या त्या काळ्या मेघांनी मला पाऊस न पाडताही भिजवलं. भिजलेलं मन  आणि थिजलेला देह या अवस्थेत मी पहिल्या पायरीशी कितीतरी वेळ तसाच उभा होतो. ती देवळाचा उंबरठा ओलांडून कधीच आत निघून गेली होती. पाणी भरण्यासाठी ती पुन्हा पायर्‍या उतरून खाली आली तेव्हा हरवलेला मी तिच्या दृष्टीस पडलो. तिने एकवार मला पाहिले आणि उंबरठ्याकडे पाहिले. माझ्या चेहर्‍याकडे पाहात तिने विचारले, 

‘कुणाला पाहताय?’

मी भानावर आलो. मोगर्‍याच्या कळीत उतरलेलं पौर्णिमेचं टिपूर चांदणं, भर दुपारी देवळाच्या दारात माझ्यासमोर उभं होतं. तिच्या सोज्वळ सौंदर्यापुढे तिच्या देहाची कमनीयता ही अतिशय क्षुल्लक गोष्ट होती. पाठमोर्‍या कमनीय देहाला, सुंदर चेहरा असतोच असं नाही आणि सौंदर्य ओसंडून वाहणारा चेहरा, प्रमाणबद्ध देहाचा असतोच असंही नाही. सौंदर्य आणि कमनीयता यांचा मूर्तिमंत आकृतिबंध माझं देहभान हरवून गेला.  तिचा प्रश्‍न माझ्या डोळ्यांनी ऐकला आणि अनिमिष डोळ्यांनी उत्तरही दिले. तिला ते समजेल किंवा न समजेल, असं ओठांना वाटलं, म्हणून ओठातून नकळत शब्द बाहेर पडला,

परमेश्‍वराला...

सखे, मुखातून सहज निघालेल्या उत्तराचे तुला आश्‍चर्य वाटले असेल. तिचे मूर्तिमंत सौंदर्य पाहून परमेश्‍वराची आठवण का व्हावी? तो ज्या ज्या रूपामध्ये समोर आला त्या त्या रूपामध्ये आजवर त्याची पूजाच केली होती. ठळकपणे आलेली शुद्ध चैतन्याची प्रचिती म्हणजे सौंदर्य. मग ते देहाचं असो किंवा विचारांचं. समोरच्याला ओढ लावतंच. निर्जीव, काळ्या पाषाणाच्या ओबडधोबड मूर्तीमधून जसं परमेश्‍वराचं दर्शन घडतं, तसंच ते सजीव, नितळ उजळ रंग लाभलेल्या कमनीय देहातूनही घडतं. मूर्तीतच गुंतून राहिलं तर भक्त होता येत नाही आणि देहातच गुंतून राहिलं तर प्रियकर होता येत नाही!

सखे, मी तिच्या चेहर्‍याकडे अनिमिष नेत्रांनी पाहात राहिलो. तिने माझ्या चेहर्‍यासमोर आपला हात फिरवला. मला तिचा हात दिसत होता, जाणवत नव्हता. सगळ्या जाणिवा, संवेदना या पलीकडची स्तब्धता आली होती. तिने माझ्या खांद्यावर हात ठेवून, खांदे हलवत मला भानावर आणायचा प्रयत्न केला. तिच्या हाताचा चुटपुटसा झालेला तो कोवळा स्पर्श मला वेड लावून गेला. 

सखे, त्यानंतर आमच्या गाठीभेटी होतच राहिल्या. पण, तिचं हे पहिलं दर्शन जे मनावर ठसलं ते ठसलं. ओळख वाढत गेली. वरलिया रंगापेक्षा तिचे अंतरंग खूपच नितळ होते, स्वच्छ होते. आपल्या लाभलेल्या सौंदर्याच्या निसर्गदत्त देणगीचा तिला सार्थ अभिमान होता, पण गर्व नव्हता. म्हणूनच त्या सौंदर्यावर उल्लू होणार्‍यांचा वापर करून घेणं तिला पटत नव्हतं. ती अशा पागल मजनूंना त्यांची जागा व्यवस्थित दाखवून देत होती, त्यांना आपल्यापासून एका अंतरावर ठेवत होती. तिचं मन तिच्या देहापेक्षाही सुंदर होतं. म्हणूनच तिच्या देहाचं आकर्षण उरलं नाही. तनाने रूपवान आणि मनाने कुरूप असणार्‍या स्त्रिया जगात कमी का आहेत? मनाचं सौंदर्य चेहर्‍यावर प्रकट झालं की स्त्री रूपवान होते. ती सुंदर होती, म्हणून सुंदर दिसत होती! 

सखे, आम्ही मनाने जवळ आलो होतो. आमच्या दोघांमध्ये लपवण्यासारखं असं काही नव्हतं. एकमेकांच्याबद्दल प्रचंड खात्री होती, विश्‍वास होता. अशी अवस्था प्राप्त झाल्यानंतर नात्यामध्ये एक प्रकारचा निर्भीडपणा येतो, तो आला होता. आम्ही खूप बोलायचो, खूप फिरायचो. एकदा पावसात भिजत भिजत फिरत होतो. दोघेही चिंब भिजलो होतो. तिच्या लांबसडक केसांवरून ओघळणारे पाण्याचे थेंब कोवळे मोती होऊन टपकत होते. अचानक वीज कोसळली. तिने घाबरून मिठीच मारली. त्या अवस्थेत काही क्षण गेल्यावर आम्ही भानावर आलो, सावरलो. लज्जेची वसने ढळली होती, डोळ्यांमध्ये संमती होती. तरीही त्यापुढे पाऊल टाकलं नाही. पायरी समजली की उंबरठा कधी ओलांडायचा आणि कधी नाही हे लक्षात येतं.  ती निघून गेली. मी तसाच न बोलता पावसात भिजत राहिलो. तिची पाठमोरी आकृती पाहात राहिलो. ती जशी पहिल्यांदा दिसली होती, तशीच दिसत होती. पाठमोरा कमनीय देह, लांबसडक केस आणि चिंब भिजलेला मी. 

चित्रस्रोत : आंतरजाल